Işık Hamamı Hakkında
Tarihçe ve Gelişim
Eskişehir il merkezinde, Odunpazarı ilçesinde Hamamyolu Caddesi’nde yer alan Işık Hamamı’nın inşa tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Kayıtlara göre, yapının 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hamam olarak hizmet verdiği anlaşılmaktadır. Yapının geçirdiği onarımlar ile ilgili herhangi bir bilgiye ulaşılamamış olsa da, cephe ve duvar yüzeylerindeki kaplamalarda görülen malzeme farklılıkları, yapının farklı dönemlerde çeşitli onarımlar geçirdiğini göstermektedir. Kuzey cephedeki tuğla örgüsü de yapıya çeşitli dönemlerde eklemeler yapıldığını ortaya koymaktadır. Yapı bugün hamam olarak hizmet vermeye devam etmektedir.
Yapı ve Özellikler
Işık Hamamı üç katlıdır, ancak üçüncü kat günümüzde kullanılmamaktadır. Alt kat soyunmalık bölümü, yamuk biçiminde bir plana sahiptir. Sıcaklık bölümü ise doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Yapıya giriş, doğu cepheden sağlanmaktadır. Doğu cephede bulunan giriş kapısı dikdörtgen biçimlidir. Yapının en uzun cephesi olan doğu cephede iki alt, beş üst pencere bulunmaktadır. Doğu cephenin kuzey cephesinden güneye doğru yaklaşık 11 metrelik bölümü dükkân sıralarından oluşur ve yapı bu dükkânlar üzerinden iki kat olarak devam eder. Bu nedenle sıcaklık bölümünde bir daralma gözlenmektedir. Kuzey cepheye son dönemlerde bitişik yapılar inşa edilmiş, bu cephe neredeyse yarıya kadar kapatılmıştır. Kuzey cephenin diğer cephelerden en önemli farkı, tuğla örgülerinin açık bir şekilde görünmesidir. Yapı, dıştan kiremit kaplı kırma çatı ile örtülmüştür.
Yapıya girişi sağlayan doğu cephedeki kapıdan sonra doğu-batı doğrultusunda uzanan hafif eğimli bir koridor yer alır. Bu koridorun sonunda bir kapı ile soyunmalık bölümüne ulaşılır. Soyunmalık bölümü, ziyaretçilerin eşyalarını koymalarına yönelik olarak tamamen dolaplarla çevrelenmiştir. Soyunmalık bölümünden bir kapı ile sıcaklık bölümüne geçilir. Sıcaklık bölümünün batı duvarında üç tuvalet bulunur. Bu mekândan sonra, doğu-batı doğrultusunda uzanan bir koridora geçilir. Bu koridoru, kuzey-güney doğrultusunda uzanan başka bir koridor tam ortadan keserek, birbirini dik kesen dört kollu bir koridor oluşturur. Kuzey-güney doğrultusundaki koridora yerleştirilmiş toplam on oda bulunmaktadır. Odalar dikdörtgen planlıdır ve köşelere gelen üç odanın dış cepheyle birleşen köşeleri pahlanmıştır.
Doğu-batı doğrultusundaki koridorun sonunda bir kapı ile havuzun bulunduğu mekâna geçilir. Bu mekânın ortasında, dikdörtgen şekilde, kısa kenarları dışa doğru hafif çıkıntı yapan ve dört köşesinde dört sütunun bulunduğu bir havuz yer alır. Havuz tamamen mermer kaplamalıdır. Sütunlar başlıksızdır ve hem örtü sistemini taşır hem de dekoratif özellik gösterir. Havuzun hemen üzerinde sütunların taşıdığı bir aydınlık feneri bulunur. Havuzun doğu kenarının tam ortasında, mermerden oyulmuş bir aslan başı heykeli vardır ve açık ağzından havuza su akmaktadır. Yapının ikinci katı, alt katın soyunmalık bölümünün tekrarı niteliğinde, yamuk planlıdır ve kuzey, güney ve doğu duvarlarına yerleştirilmiş odalar bulunur.
Yapıda herhangi bir süsleme öğesine rastlanmamaktadır. Yapının kolon ve kirişleri betonarmedir. Tüm duvarlar içten ve dıştan sıvalıdır. Yapıda mermer, mozaik taş, ahşap ve demir malzemeler kullanılmıştır. Giriş koridoru duvarları ve soyunmalıktan sıcaklığa geçiş kapısının iki yanındaki duvarlar yarıya kadar mermer kaplıdır. Sıcaklık bölümü zemini, odalar, kurnalar, havuz ve ikinci kata çıkılan merdivende mermer; sıcaklık bölümü duvarlarının belli bir yüksekliğe kadar olan kısmında ve paravanlarda, havuz köşelerindeki sütunlarda mozaik taş kullanılmıştır. İkinci kattaki odalarda ahşap kaplama görülür.
İşlev ve Faaliyetler
Işık Hamamı, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hamam olarak hizmet vermektedir. Yapı günümüzde de aynı işlevini sürdürmektedir. Soyunmalık bölümünün tamamen dolaplarla çevrelenmiş olması, daha kalabalık gruplara hizmet verilmesini sağlamaktadır. Sıcaklık bölümündeki odalarda birer kurna ve küvet bulunur. Havuzlu mekânın duvarlarında, belli aralıklarla paravan şeklinde bölümlendirmeler yapılmış ve her bölüm tek kişilik yıkanma yeri olarak düzenlenmiştir. İkinci kattaki odalar ise soyunma ve dinlenme mekânları olarak hizmet vermektedir.
Kültürel Önem
Eskişehir'in Odunpazarı ilçesinde, Hamamyolu Caddesi üzerinde bulunan Işık Hamamı, kentin geleneksel hamam kültürünün 20. yüzyıldaki bir temsilcisidir. İnşa tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, yapının geçirdiği onarımlar ve eklemeler, kentin tarihsel süreç içindeki gelişimine ışık tutmaktadır. Yapının mimari özellikleri ve günümüzde de aktif olarak kullanılması, somut olmayan kültürel mirasın yaşatılması açısından önem taşımaktadır.