Eskişehir’in tarihi Odunpazarı ilçesinde bulunan Ak Cami, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinin mimari izlerini günümüze taşıyan ender yapılar arasında yer alır. Yapı, ilk olarak hamam olarak inşa edilmiş, sonrasında camiye dönüştürülmüştür. Hamamın soyunmalık kısmı caminin ibadet alanı hâline getirilmiştir ve bu dönüşüm, Anadolu Türk mimarisinde dikkat çekici bir örnek teşkil eder.

Yapının duvarları, tuğla hatıllı kaba yonu kesme taş örgü ile inşa edilmiştir ve bu, yapının 13. yüzyılın sonları ile 14. yüzyılın başlarında tamamlandığını gösterir. Ak Cami, bulunduğu mahallede kültürel ve tarihî bir simge olarak öne çıkar.

Tarihçesi

Halk arasında bir dönem Kümbet Camii olarak da anılan Ak Cami, 1862 tarihli Vakıflar Genel Müdürlüğü defterlerinde İshak Fakih adına kaydedilmiştir. Eskişehir Vakıflar Bölge Müdürlüğü kayıtlarında ise Alâeddin Vakfı tarafından Selçuklu dönemi eseri olarak geçmektedir.

Yapının hamamdan camiye dönüştürülme tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, bu değişikliğin İshak Fakih’in (1349-1440) yaşamı sırasında gerçekleştiği düşünülmektedir. Orijinal hamamın inşa yılı da belgelerle net olarak kayıtlı değildir.

İshak Fakih ve Germiyanoğulları Dönemi

İshak Fakih, Germiyanoğulları Beyliği döneminde Kütahya’da yaşamış, Hanefi mezhebine bağlı bir fıkıh âlimi olarak tanınmıştır. 1363/64 ve 1422 tarihli vakfiyelerde adı kadı ve tasdik makamı olarak geçmektedir. Fakih, Osmanlılar ile Germiyanoğulları arasındaki ilişkilerin güçlenmesine katkıda bulunmuş, iki devletin Bizans’a karşı iş birliği yapmasını desteklemiştir.

1381 yılında, Devlet Hatun ile Yıldırım Beyazıt’ın evliliği vesilesiyle Osmanlı Sultanı I. Murad Hüdavendigar’a gönderilen heyetin başında İshak Fakih yer almıştır. Ölümünden sonra vakfın yönetimi ve mütevellilik görevi oğullarına devredilmiştir.

Restorasyon ve Onarımlar

Ak Cami, tarih boyunca birçok restorasyon geçirmiştir. 1971’de tabanı taş döşeme ile yenilenmiş, 1989’da fırtına nedeniyle hasar gören minare külâhı onarılmıştır. 1990 öncesinde yapılan restorasyonlarda minber detaylı işlenmiş, mihrap beyaz yağlı boya ile boyanmıştır. 1990 yılında mihraba çini üzerine ayet panosu eklenmiş, pencereler ve kuzey cephe duvarı yenilenmiştir. 1991’de girişteki büyük sivri kemerin alt kısmı camekânla kapatılarak yeni bir düzenleme yapılmıştır.

Ak Cami’nin Mimari ve Kültürel Önemi

Ak Cami, hem mimari hem de tarihî açıdan Odunpazarı’nın önemli kültürel miraslarından biridir. Yapının hamamdan camiye dönüşümü, Anadolu Türk mimarisinde nadir görülen bir uygulama olarak değer taşır.

Akoğlan Camii, Eskişehir’in Odunpazarı ilçesinde yer alan, bölgedeki eski tarihli ibadet yapılarından biridir. 1890 yılında Mustafa Akoğlan tarafından yaptırıldığı kabul edilen cami, Türkiye’de kerpiç mimarisiyle inşa edilmiş nadir vakıf eserleri arasında gösterilir. Zaman içinde çeşitli onarımlar geçirmiş, buna rağmen özgün karakterini büyük ölçüde koruyarak günümüze ulaşmıştır.

Koruma ve Tescil Süreci

Cami, kültürel değerine istinaden 1986 yılında Eskişehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından, 1988’de ise Konya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Restorasyon çalışmalarının önemli bir bölümü 2008 yılında başlamış; süreç Kütahya Vakıflar Bölge Müdürlüğü ve Dolunay Yetişkin Engelliler Derneği katkılarıyla yürütülmüştür. 2013 yılında Eskişehir’in Türk Dünyası Kültür Başkenti ilan edilmesiyle birlikte cami kapsamlı bir yenileme sürecinden geçerek özgün mimarisine en yakın hâline kavuşturulmuştur.

Mimari Özellikleri

Cami, yaklaşık 309 m² bir alana oturur ve 250 kişilik bir cemaat kapasitesine sahiptir. Kare planlı yapının üzeri kırma çatıyla örtülmüş olup bünyesinde tuvalet, şadırvan ve gasilhane gibi yardımcı birimler bulunur. Isıtma sistemi kalorifer ile sağlanmaktadır. Yapının güney cephesinde yer alan mihrap ve minber ahşap malzemeden yapılmış olup sade bir işçiliğe sahiptir.

Mihrabın iki yanında yuvarlak kemerli pencereler, üst kısmında ise besmeleyle başlayan bir dua kitabesi yer alır. Doğu ve batı duvarlarında basık kemerli ikişer pencere bulunur. Mahfil bölümünün aydınlatması kare formlu dört pencere ile sağlanır. Minare kuzeybatı köşesinde konumlanmış olup, şerefe altı tuğla süslemeleriyle dikkat çeker.

Kültürel ve Dini Önemi

Akoğlan Camii, Odunpazarı’nda Kurşunlu Camii, Alaaddin Camii ve Müftü Camii ile birlikte kentsel sit alanı içerisinde yer alan önemli tarihi yapılardan biridir. Hem mimari özellikleri hem de koruma geçmişiyle Eskişehir’in dini-kültürel dokusuna katkı sağlayan bir eserdir.

Engelli Dostu Donanımlar

Cami, Türkiye’de engelli erişimine yönelik örnek uygulamalara sahip sayılı ibadet yapılarından biri olarak öne çıkar. Yapının hem iç hem dış bölümleri Braille alfabesi ile işaretlenmiş olup, görme engellilerin yön bulmasını kolaylaştırmak amacıyla bahçede izli yollar bulunmaktadır.

Ortopedik engelliler için rampa ve düzenlemeler yapılmış olup, tekerlekli sandalye ve akülü araçların cami içine kadar rahatça girebilmesine olanak tanınmıştır. Abdesthane ve tuvaletler TSE 9111 ile Avrupa Birliği standartlarına uygun şekilde tasarlanmıştır. Ayrıca camide yaşlı ve engellilerin kullanımına yönelik özel bir asansör sistemi mevcuttur.

İşitme engelliler için Univox salon tipi indüksiyon döngü sistemi kurulmuş; bu teknoloji sayesinde cami içinde manyetik bir alan oluşturularak işitme oranı yaklaşık %50 artırılmıştır. İşitme kaybı yüksek olan bireyler için projeksiyon sistemiyle hutbe metinleri perdeye yansıtılmakta, ezan vakitleri ise görsel uyarı ışıklarıyla takip edilebilmektedir.

Genel Değerlendirme

Akoğlan Camii, mimari özellikleri, koruma geçmişi ve özellikle engelli bireyler için sağlanan erişilebilirlik imkanları ile dikkat çeken çok yönlü bir tarihi yapıdır. Hem kültürel mirasın korunmasına yönelik örnek bir restorasyon hikâyesi sunar hem de toplumsal erişilebilirlik açısından örnek teşkil eder. Odunpazarı’nın tarihi dokusunu keşfetmek isteyen ziyaretçiler için önemli duraklardan biridir.

Çağdaş Sanatlar Müzesi, Anadolu Üniversitesi Yunusemre Kampüsü’nün merkezinde yer alan tarihi bir yapıda hizmet vermektedir. Bina, Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi örneklerinden olup, döneminde Askeri Kışla ve Talimgah Binası olarak kullanılmıştır. Anadolu Üniversitesi’nin isteği üzerine T. C. Kültür Bakanlığı Konya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 09.12.1988 tarih ve 358 sayılı yazısı ile tescillenmiştir. Müze koleksiyonu, üniversite bünyesindeki Palet Sanat Galerisi'nin 10 yıllık faaliyeti sonucunda, burada eserlerini sergileyen sanatçıların yapıtlarının üniversite koleksiyonuna kazandırılmasıyla oluşmuştur. Üniversite koleksiyonundan yapılan bir seçki ile de Çağdaş Sanatlar Müzesi'nin nihai koleksiyonu meydana getirilmiştir.

Mimari ve Özellikler

Müze binası, 1998 yılında başlayan ve otuz ayda tamamlanan bir onarımdan geçmiştir. Tek katlı ve dikdörtgen planlı olan yapı, dıştan dışa 13,25 x 43,15 metre boyutlarındadır. İç mekandaki ahşap tavanlı yükseklik 3,80 metredir. Restorasyon sırasında dış cephe orijinaline sadık kalınarak sarı-beyaz renklere boyanmıştır. Bu özellikleriyle bina, hem tarihi kimliğini korumuş hem de modern bir müze işlevine uygun hale getirilmiştir.

İşlev ve Faaliyetler

Çağdaş Sanatlar Müzesi, Türkiye'deki ve uluslararası çağdaş sanat eserlerini sergilemek üzere kurulmuştur. Müzenin kalıcı koleksiyonunda 230 Türk ve 53 yabancı olmak üzere toplam 283 farklı sanatçının yapıtları bulunmaktadır. Bu koleksiyon, yıllar içinde oluşan sanatsal birikimin bir sonucudur. Müze, sergileme faaliyetlerinin yanı sıra, sanatseverler için önemli bir kültür merkezi olarak hizmet vermektedir.

Kültürel Önem

Eskişehir Çağdaş Sanatlar Müzesi, Anadolu Üniversitesi bünyesinde kentin kültür sanat hayatına önemli katkılar sunmaktadır. Tarihi bir askeri yapının çağdaş bir sanat müzesine dönüştürülmüş olması, kültürel mirasın yaşatılması ve yeniden işlevlendirilmesi açısından değerli bir örnektir. Hem yerli hem de yabancı sanatçıların eserlerine ev sahipliği yaparak, sanatın erişilebilirliğini artırmakta ve Eskişehir'in sanat profilini güçlendirmektedir.