Zaimağa Konağı'nın 19. yüzyılın son çeyreğinde inşa edildiği bilinmektedir. 1922 Mart'ında, Türkiye'nin Kurtuluş Savaşı döneminde, Başkomutan Mustafa Kemal ve İsmet Paşa'nın katılımıyla burada çok önemli kararlar alınmış ve İtilaf Devletleri tarafından yapılan ateşkes teklifini görüşmek üzere İcracı Vekiller Heyeti burada toplanmıştır. Zaimağa Konağı, 24 Mart 1922'de yapılan bu toplantıyla Ankara dışında yapılan ilk Bakanlar Kurulu toplantısına ev sahipliği yaparak tarihteki yerini almıştır.

Mimari ve Özellikler

Zaimağa Konağı, geleneksel Türk evi örneklerinden birisi olarak kabul edilmektedir. İki katlı olan konak yaklaşık 2000 metrekare bir alana yayılmıştır. Taş temel üzerine ahşap iskeletle inşa edilmiştir. İçerisinde biri erkeklere, diğeri kadınlara ait olmak üzere iki meydan olup, erkekler kısmındaki salona çıkış, revak altındaki taş basamaklı merdiven ile sağlanır.

İşlev ve Faaliyetler

Zaimağa Konağı, Kurtuluş Savaşı döneminde alınan tarihi kararlar ve yapılan ilk Bakanlar Kurulu toplantısına ev sahipliği yapmasıyla Türkiye Cumhuriyeti tarihinde önemli bir yere sahiptir. Günümüzde Eskişehir Valiliği tarafından turizme açılan konak, tarihi ve kültürel mirasın korunarak gelecek nesillere aktarılması amacını taşımaktadır.

Kültürel Önem

Zaimağa Konağı, Sivrihisar ilçesinin ve Eskişehir'in tarih, kültür ve turizminde önemli bir yer oluşturmaktadır. Sadece mimari değeri için değil, aynı zamanda Kurtuluş Savaşı döneminde yaşanan olaylara tanıklığı açısından da büyük bir öneme sahiptir. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 06.12.1985 tarihinde birinci derece tarihi eser olarak tescil edilmiş olup, Eskişehir Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından korunmaktadır.

Ziyaret Bilgileri

Zaimağa Konağı, Eskişehir Valiliği tarafından turizme açılmıştır. Konak, Eskişehir'in Sivrihisar ilçesi sınırları içerisinde yer almakta olup, tarihi ve kültürel mirasın korunarak gelecek nesillere aktarılması amacıyla ziyaretçilere açık tutulmaktadır.

Surp Yerrortutyun Ermeni Kilisesi, 1881 yılında Sivrihisar'daki Ermeni cemaati tarafından inşa edilmiştir. Kilisenin yapımı, dönemin Patrik'i Nerses'in hükümranlığında gerçekleşmiş ve cemaat üyelerinin yardımlarıyla tamamlanmıştır. Yapı, "kutsal üçlü" anlamına gelen Surp Yerrortutyun adına inşa edilmiştir. Cumhuriyet döneminde kiliseye ait çan, bir saat kulesine dönüştürülerek yöreye özgü bir yapı haline getirilmiştir. 1999 yılında Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmek ve kültürel hizmetlerde kullanılmak üzere Sivrihisar Belediyesi'nden talep edilmiş, belediye meclisi kararıyla Genel Müdürlüğe 30 yıllığına tahsis edilmiştir.

Mimari ve Özellikler

Kilise, taş malzeme kullanılarak haç plan şeklinde inşa edilmiştir. İki katlı olan yapının inşasında, Pessinus Antik Kenti'nden getirilen mermer devşirme malzemeler de kullanılmıştır. Kızıl kesme taştan yapıldığı için halk arasında "Kızıl Kilise" olarak da anılır. Binanın ortasında büyük bir kubbe, köşelerinde ise iki büyük çan kulesi bulunmaktadır. Girişi batı cephesinden olan kilisenin kapısında melek figürleri yer alır. Duvarlarında ve kaidesinde çok sayıda yazıt ve kitabe mevcuttur. Yapı belli belirsiz fresklerle bezenmiştir. Kilisenin arka kısmında bir vaftiz odası, güney kısmında ise papaz odası bulunmaktadır. Balkanların en büyük kilisesi olarak bilinen bu tarihi yapı halen ayaktadır.

İşlev ve Faaliyetler

Kilisenin orijinal işlevi, Sivrihisar Ermeni cemaatinin dini ihtiyaçlarını karşılamaktı. 1999 yılındaki tahsis kararından itibaren, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından restore edilerek kültürel hizmetlerde kullanılması planlanmıştır. Bu kapsamda, yapının korunması ve kültürel bir işlev kazanması hedeflenmiştir.

Kültürel Önem

Surp Yerrortutyun Kilisesi, hem dini hem de mimari açıdan büyük öneme sahiptir. Balkanların en büyük kilisesi olarak anılması, onun bölgesel ölçekteki önemini vurgular. Antik Pessinus'tan getirilen malzemelerin kullanılması, tarihsel katmanlara işaret eder. Kapısındaki melek figürleri, duvarlarındaki yazıtlar, freskler ve kitabeler, binanın sanatsal ve kültürel değerini artırmaktadır. Ayrıca, kilisenin çanının Cumhuriyet döneminde saat kulesine dönüştürülmesi, yapının Türkiye'nin sosyal tarihindeki dönüşümüne tanıklık ettiğini gösterir. Tüm bu özellikleriyle kilise, Sivrihisar'ın önemli bir kültür mirasıdır.

Aziz Mahmud Hüdai Camii, 1591 yılında, 1543-1623 yılları arasında yaşamış olan şeyh ve şair Aziz Mahmud Hüdai tarafından Sivrihisar'da yaptırılmıştır. Cami, 1893 yılında büyük bir yenileme geçirmiştir. Bu yenilemenin ardından cami, halk arasında "Yeni Cami" olarak anılmaya başlanmıştır.

Mimari ve Özellikler

Cami, ortası büyük ve çevresi yarım kubbeler şeklinde ahşap tarzda inşa edilmiştir. Yapının minaresi ise 1894 yılında inşa edilmiştir.

İşlev ve Faaliyetler

Yapı, inşa edildiği tarihten itibaren kesintisiz olarak ibadethane işlevini sürdürmektedir. 1893 yılındaki yenileme çalışması ile günün ihtiyaçlarına uygun hale getirilmiş ve cemaat kapasitesi artırılmıştır.

Kültürel Önem

Aziz Mahmud Hüdai Camii, hem banisi Aziz Mahmud Hüdai'nin önemli bir mutasavvıf ve şair olması hem de Sivrihisar'ın tarihi dokusunda yer alan önemli bir Osmanlı eseri olması nedeniyle büyük kültürel değer taşımaktadır. 19. yüzyıl sonundaki yenilenmesiyle "Yeni Cami" adını alarak yerel hafızada ayrı bir yer edinmiştir.

Sivrihisar İlçesinin en önemli tarihî eserlerinden birisi olan Hazinedar Mescidi ilçe merkezindedir. Anadolu Selçuklularından Hazinedar (Maliye Nazırı) olan Necibiddin Mustafa’nın kendi adına 1274 yılında yaptırdığı mesciddir. Mescidi yaptıran Necibiddin Mustafa ve Emineddin Mikail’in kızkardeşi Esma Sultan’ın kabirleri mescid önünde bulunuyor.

Mimari ve Özellikler

Hazinedar Mescidi’nin Hazinedar Medresesi öğrencilerince dershane olarak kullanıldığından minaresiz olduğu ve yanı başına Hoşkadem Camii’nin yapıldığı sanılıyor. Mescidin içerisi 15. yüzyıla tarihlenen minyatürlerle bezelidir. Muhteşem hat ve süsleme sanatıyla, mihrap üzerindeki freskiyle dikkat çeker. Anadolu’da fresk olarak yapılmış olduğu bilinen Kâbe motifli ilk örnek Hazinedar Mescidi’nde bulunmaktadır.

İşlev ve Faaliyetler

Hazinedar Mescidi, yapıldığı dönemde Hazinedar Medresesi öğrencilerince dershane olarak kullanılmıştır. Bu işlevi nedeniyle minaresiz inşa edildiği düşünülmektedir.

Kültürel Önem

Hazinedar Mescidi, 1967’de Cambridge’de düzenlenen Uluslararası III. Türk Sanatları Kongresi’nde bildiri konusu olmuştur. Bu durum, eserin sahip olduğu eşsiz sanatsal değeri ve fresk tekniğindeki Kâbe tasvirinin ilk örnek olması gibi özellikleriyle uluslararası akademik çevrelerde tanınmasını sağlamıştır.

Kılıç Mescidi Minaresi, Sivrihisar ilçesinde, Kılıç Mahallesi'nde, Kağnı pazarı meydanında bulunmaktadır. Mescidin adıyla ilgili iki önemli rivayet vardır. Birincisi, Sivrihisar'ın kılıçla fethedildiği ve bu mescitte kılıca dayanılarak ilk hutbenin okunduğu yönündedir. İkinci rivayet ise adını Oğuz boylarından Kılıç aşiretinden aldığı şeklindedir. Tümüyle ahşaptan inşa edilen mescit yıkılmış, günümüze sadece minaresi ulaşabilmiştir. Tahsin Özalp'ın aktardığına göre, mescidin yanındaki bir mezar taşında 1175 (Hicri) tarihi ve "El-imam Sadr-ül kebir Horasan meşayihinden Şeyh Mehmed Efendi" yazısı bulunmaktadır. Bu durum, mescidin bu tarihten önce, muhtemelen 1131 yılı civarında inşa edilmiş olması gerektiğini düşündürmektedir.

Mimari ve Özellikler

Orijinal mescit tamamen ahşaptan yapılmıştı ve pencere kanatları dahi Ulu Cami minberindeki gibi kündekari tarzda işlemeli ve süslüydü. Veli İhsan Atasoy'un anlatımlarına göre caminin seviyesi, minare kapısının eşik seviyesindeydi ve kuzeyden mermer dairesel merdivenlerle giriliyordu. Caminin batısında dar bir sokak, güney duvarının altında ise kepenkli bir sahn-ı nişin (boşlukta oturma mekânı) bulunuyordu. Ayakta kalan minare, caminin batı cephesine bitişik olup, dört büyük basamakla çıkılan bir kapıya sahiptir. Kare kaidenin üzerindeki pabuçluk kısmı köşelerinden pahlanarak silindirik gövdeye geçiş sağlanmıştır. Minare 53 basamaklıdır ve gövdesinde cam göbeği yeşil renginde çini kuşaklar yer alır. Bu kuşaklardan biri şerefe altında, diğer ikisi ise şerefeden sonra gövdede ve külahın altındadır.

İşlev ve Faaliyetler

Günümüzde mescit yapısı olmadığı için minare orijinal işlevini sürdürememektedir. Ancak 2018 yılında Sivrihisar Belediyesi tarafından başlatılan bir düzenleme ile minare çevresinin açık havada namaz kılınabilecek bir alan haline getirilmesi planlanmıştır. Bu proje, Eskişehir'de bir ilk olma özelliği taşımaktadır.

Kültürel Önem

Kılıç Mescidi Minaresi, "Mescidsiz Minare" veya "Kılıç Minaresi" olarak da anılır ve Sivrihisar'ın en önemli tarihi simgelerinden biridir. İlçenin fetih geleneği ve erken dönem yerleşim tarihi ile ilgili somut bir hatıra olarak büyük kültürel değer taşır. Ayrıca, tamamen ahşap olan nadir mescit örneklerinden birinin günümüze ulaşan tek parçası olması, Türk-İslam mimarisindeki ahşap işçiliğinin erken dönemdeki gelişimini göstermesi açısından da önemlidir.

Sivrihisar Saat Kulesi, 1899 yılında dönemin Sivrihisar Kaymakamı Mahmut Bey ve Belediye Reisi Yüzügüllü Hacı Mehmet Efendi'nin girişimi ve katkılarıyla inşa ettirilmiştir. Kule, şehrin kuzeyinde bulunan kayalıklar üzerine konumlandırılmıştır.

Mimari ve Özellikler

Sivrihisar Saat Kulesi, kare prizma formunda bir gövdeye sahiptir ve yüksekliği 12 metredir. Kuleye, arka tarafında yer alan sekiz basamaklı bir merdivenle çıkılmaktadır. Yapının tepesinde âlem şeklinde bir paratoner bulunur. Saat kadranı, şehre hâkim bir konuma yerleştirilmiştir.

İşlev ve Faaliyetler

Kulede kullanılan saat, Avrupa'dan getirilmiş ve ağırlık mekanizması ile çalışan bir sistemdir. Saat, buçuklarda bir kez, tam saatlerde ise bir dakika arayla iki defa olmak üzere, o saatin sayısı kadar çalarak zamanı bildirir.

Kültürel Önem

Sivrihisar'ın simgesel yapılarından biri olan saat kulesi, şehrin silüetinde öne çıkan tarihi bir yapı olarak kentin kimliğine katkıda bulunmaktadır. Kayalıklar üzerindeki konumu ile hem işlevsel hem de estetik bir değer taşır.

Hoşkadem Camii, Eskişehir'in Sivrihisar ilçe merkezinde bulunmaktadır. Cami, 13. yüzyılın sonlarında Anadolu Selçuklu Devleti'nin hazinedarlarından olan Necibiddin Mustafa tarafından, eşi Hoşkadem Hatun adına yaptırılmıştır. Bu nedenle "Hoşkadem Mescidi" olarak da bilinir.

Mimari ve Özellikler

Cami, kare planlı ve tek kubbeli bir yapıdır. Duvarlarının örülüş tekniği dikkat çekicidir; bir sıra kesme taş ve iki sıra tuğla dizisi şeklinde inşa edilmiştir. Bu özelliği ile dönemin karakteristik mimari özelliklerini yansıtır.

İşlev ve Faaliyetler

Hoşkadem Camii, yapıldığı 13. yüzyıldan günümüze kadar ibadet işlevini sürdürmüştür. Cami, günümüzde de hizmete açık durumdadır ve aktif olarak kullanılmaktadır.

Kültürel Önem

Anadolu Selçuklu döneminden günümüze ulaşan önemli bir tarihi eser olan Hoşkadem Camii, Sivrihisar'ın kültürel ve dini mirasının bir parçasıdır. Hem adını verdiği Hoşkadem Hatun'u hem de banisi Necibiddin Mustafa'yı yüzyıllar sonrasına taşıyarak tarihe tanıklık etmektedir.