Hamam – Eskişehir'in Gezi Rehberi

Seyitgazi Bor ve Etnografya Müzesi – Selçuklu Hamamı

Ozan Konrot — Fri, 30 Jan 2026 08:01:45 +0000

Tarihçe ve Gelişim

Müzenin bulunduğu bina, 1207 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaaddin Keykubat'ın annesi Ümmühan Hatun tarafından yaptırılan tarihi bir hamamdır. Ümmühan Hatun'un, Seyyid Battal Gazi'nin mezarını bulmak için ahdettiği ve bu nedenle Seyitgazi'ye geldiği, türbenin inşasının ardından bu hamamı inşa ettirdiği belirtilmektedir. Selçuklu mimarisi ile inşa edilen ve alttan ısıtma sistemiyle çalışan hamam, 1950-1970'li yıllara kadar aktif olarak hizmet vermiştir. 2007 yılında ilçe kaymakamlığı öncülüğünde başlatılan çalışmalarla restore edilerek müzeye dönüştürülmüş ve 2008 yılında dünyanın ilk Bor ve Etnografya Müzesi olarak ziyarete açılmıştır.

Mimari ve Özellikler

Müze binası, tipik Selçuklu mimari özelliklerini taşımaktadır. Yapı, orijinalinde bir hamam olarak inşa edildiği için alttan ısıtma (hypocaust) sistemi gibi döneminin karakteristik mühendislik özelliklerini barındırmaktadır. Bina, 2007'deki restorasyon çalışmalarıyla müze işlevine uygun şekilde tefriş edilmiş, ancak tarihi dokusu ve mimari kimliği korunmuştur. Müze, Seyitgazi ilçe merkezinde, İkiçeşme Mahallesi’nde ve Afyon-Eskişehir karayolu üzerinde bulunmaktadır.

İşlev ve Faaliyetler

Seyitgazi Bor ve Etnografya Müzesi, iki ana bölümden oluşmaktadır. Bir bölümü, dünyada ilk ve tek olma özelliği taşıyan bor müzesidir. Bu bölümde, bölgedeki bor madeni işletmeciliğinin tarihsel sürecini anlatan belgeler, bor ürünleri ve borun çıkarılması, işlenmesi ile kullanım alanlarına dair objeler sergilenmektedir. Müzenin diğer bölümü ise etnografya müzesidir. Burada Seyitgazi ve çevresinde kullanılan tarihi ve geleneksel günlük eşyalar ile yöreye ait kültürel mirası yansıtan etnografik eserler teşhir edilmektedir. Müze, bu kapsamda ziyaretçilere hem bor madeninin önemini hem de bölgenin kültürel birikimini aktarmaktadır.

Kültürel Önem

Müze, 811 yıllık bir Selçuklu eserini yaşatması ve ona yeni bir işlev kazandırması açısından önemli bir kültürel miras örneğidir. Seyyid Battal Gazi Külliyesi ile bağlantılı olan tarihi hamam, bölgenin manevi ve tarihi dokusunun bir parçasıdır. Aynı zamanda, Türkiye'nin önemli bir yer altı kaynağı olan bor madeninin tanıtımı ve eğitimi için özel olarak tasarlanmış ilk müze olması, onu bilimsel ve endüstriyel miras açısından da değerli kılmaktadır. Seyitgazi'nin Frigya'dan Osmanlı'ya uzanan zengin tarihini ve kültürel kimliğini, bor madeninin hikayesiyle birleştirerek sunan eşsiz bir mekandır.

Tarihi Seydiler Hamamı

Ozan Konrot — Sat, 31 Jan 2026 13:22:08 +0000

Tarihçe ve Gelişim

Seydiler Hamamı, Eskişehir'in Sivrihisar ilçesinde, Kurşunlu mahallesi, Prof. Mehmet Kaplan Caddesi üzerinde bulunmaktadır. Hamamın yapım tarihi ve banisi hakkında kaynaklarda farklı bilgiler yer alır. Bir kaynağa göre hamam, 14. yüzyılda Seyyid Nureddin'in kızı ve Karaca Ahmed'in eşi Nuriye Bacı tarafından 1490 yılında inşa edilmiştir. Başka bir kaynak ise aynı kişi tarafından, Anadolu Selçuklu Beylikler döneminde yaptırıldığını belirtmektedir. Hamamın ön kısmında, ortasında şadırvan bulunan ilave bölümün ise, Sultan I. Ahmet'in (1603-1617) kızı ve Anadolu Beylerbeyi Nasuh Paşa'nın eşi Ayşe Sultan tarafından, hamamın tamiratı sırasında 17. yüzyılın ilk yarısında yaptırıldığı ifade edilmektedir.

Mimari ve Özellikler

Semavi Eyice'nin tasnifi ile değerlendirildiğinde, Seydiler Hamamı ortakubbeli, enine sıcaklıklı, çift halvetli hamam grubuna dahil edilebilir. Yapı, 3 eyvanlı, ortası kubbeli ve çift halvetli bir ana bölümden oluşmaktadır. Hamamda sekizgen bir göbek taşı bulunan merkezi bir mekan ve bu mekan etrafında, iki köşede halvet ile iç eyvan tonozları yer alır. İnşasında kirişleme taban kullanılmıştır. İlk yapıldığında kargir (taş veya tuğla) örtülü, aralı, soğukluk, sıcaklık ve su deposundan oluşan hamama, daha sonra ahşaptan bir soyunma yeri (camekân) eklenmiştir. Bu ahşap ilave, Ayşe Sultan tarafından 17. yüzyılın ilk yarısında yaptırılmıştır.

İşlev ve Faaliyetler

Hamam, bulunduğu konum itibarıyla Seydi Mahmud Zaviyesi ve Eyvanlı Mescidi'nin tam karşısında yer alır. Bu konumu, yapının bölgedeki sosyal ve dini yaşamla iç içe olduğunu ve bir külliyenin parçası olarak hizmet vermiş olabileceğini düşündürmektedir. Geleneksel Türk hamam mimarisi ve işlevselliğine uygun olarak inşa edilmiş, soğukluk, ılıklık, sıcaklık ve halvet bölümleriyle halkın temizlik ve sosyalleşme ihtiyacını karşılamıştır.

Kültürel Önem

Seydiler Hamamı, Sivrihisar'ın önemli tarihi yapılarından biridir. Farklı dönemlerde yapılan eklemelerle (Ayşe Sultan'ın yaptırdığı ahşap soyunmalık gibi) gelişim göstererek günümüze ulaşmıştır. Hem Anadolu Selçuklu Beylikler dönemi hem de Osmanlı dönemi izlerini taşıması, mimari katmanlaşma açısından değerini artırmaktadır. Seydi Mahmud Zaviyesi kompleksinin bir parçası olması, dini ve sosyal yapıların bir arada planlandığı geleneksel mimari anlayışın somut bir örneğidir ve bölgenin kültürel mirasına ışık tutmaktadır.

Hamamkarahisar Camii ve Hamamı

Ozan Konrot — Sat, 31 Jan 2026 12:22:14 +0000

Tarihçe ve Gelişim

Hamamkarahisar Camii ve Hamamı, Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Hamamkarahisar Köyü'nde bulunmaktadır. Cami, Emir Seyfettin Kızıl tarafından 1259 yılında inşa ettirilmiştir. Emir Seyfettin Kızıl, Türkmen Bayındır Boyu Beyi olup, dönemin Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykavus'un danıştığı üç büyük emirden biri olarak kaynaklarda geçmektedir. Bu yapı topluluğu, bölgenin erken dönem Türk yerleşim ve mimari faaliyetlerinin önemli bir tanığıdır.

Mimari ve Özellikler

Hamamkarahisar Camii, mimari açıdan son derece özgün bir yapıdır. Ana mekân ve son cemaat yeri olarak iki bölümden oluşur. Bu bölümlerin biçimlenmesi ve birbirleriyle bütünleşmesi, yapıya Osmanlı mimarisine geçiş aşamasında kimliğini günümüze taşıyabilen önemli bir karakter kazandırmıştır. Caminin yanında yer alan hamam ise, aynı dönemde inşa edilmiş olup, köyün adını almasında da etkili olmuştur. Yapılar, döneminin taş işçiliğini ve mekân organizasyonunu yansıtan sade ve işlevsel bir mimari dile sahiptir.

İşlev ve Faaliyetler

Hamamkarahisar Camii, inşa edildiği tarihten itibaren köyün ve çevre sakinlerinin ibadet ihtiyacını karşılayan aktif bir mabet olarak hizmet vermiştir. Yanındaki hamam ile birlikte bir külliye oluşturur ve bu haliyle sadece dini değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel bir merkez işlevi görmüştür. Hamam, temizlik ve arınma ihtiyacının yanı sıra toplumsal buluşma alanı olarak da kullanılmıştır.

Kültürel Önem

Hamamkarahisar Camii ve Hamamı, Anadolu Selçuklu Devleti'nin son dönemlerinde inşa edilmiş olması ve mimari üslubu ile Osmanlı mimarisine geçişin izlerini taşıması bakımından büyük önem taşır. Bu özelliği ile erken dönem Türk mimarlık tarihi araştırmalarında önemli bir referans noktasıdır. Ayrıca, bir Türmen beyi olan Emir Seyfettin Kızıl tarafından yaptırılmış olması, bölgedeki Türkmen varlığı ve yerleşim tarihine dair somut bir kanıt teşkil etmektedir. Yapı, bulunduğu köye adını vermiş ve yüzyıllardır bölge kültürünün ve kimliğinin ayrılmaz bir parçası olmuştur.