Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nin temelleri, 1945 yılında Alaaddin Camii'nde depo-müze olarak atılmıştır. Zamanla gelişen koleksiyon nedeniyle, 1966 yılında Kurşunlu Külliyesi'ne taşınmıştır. 1974 yılında Akarbaşı Mahallesi'nde inşa edilen bağımsız müze binası ise, kentin büyüyen arkeolojik zenginliğini barındırmakta yetersiz kalmıştır. Bu ihtiyaç doğrultusunda, ETİ Şirketler Grubu'nun ana sponsorluğunda yeni ve modern bir müze binasının yapımına başlanmıştır. Odunpazarı Belediyesi'nin tahsis ettiği arsa üzerinde inşa edilen müze, 2011 yılında "ETİ Arkeoloji Müzesi" adıyla ziyarete açılmıştır. Müze, Eskişehir'in en önemli kültür kurumlarından biri haline gelmiştir.

Mimari ve Özellikler

ETİ Arkeoloji Müzesi, modern mimarisi ve işlevsel tasarımı ile dikkat çeker. Müze binası, arkeolojik eserlerin en iyi şekilde sergilenmesi ve korunması amacıyla tasarlanmıştır. Geniş ve aydınlık teşhir salonları, eserlerin kronolojik ve tematik bir düzenle izlenmesine olanak tanır. Müzede ayrıca, eserlerin bilimsel çalışmalarının yapıldığı laboratuvarlar, depolama alanları, kütüphane, konferans salonu ve idari birimler bulunmaktadır. Bu özellikleriyle müze, sadece bir sergileme mekanı değil, aynı zamanda bir araştırma ve eğitim merkezidir.

İşlev ve Faaliyetler

ETİ Arkeoloji Müzesi'nin temel işlevi, Eskişehir ve çevresinden elde edilen arkeolojik eserleri toplamak, korumak, bilimsel yöntemlerle incelemek ve sergilemektir. Müzenin koleksiyonu, bölgenin zengin tarihine ışık tutar. Ayrıca müze, arkeolojik kazı çalışmalarına destek vermekte, bu kazılardan çıkan buluntuların restorasyon ve konservasyon işlemlerini yürütmektedir. Eğitim faaliyetleri kapsamında okullara yönelik programlar düzenlemekte, konferans, seminer ve geçici sergiler gibi etkinliklerle halkın kültürel miras bilincini artırmayı hedeflemektedir.

Kültürel Önem

ETİ Arkeoloji Müzesi, Eskişehir'in ve özellikle Frigya bölgesinin binlerce yıllık tarihini gözler önüne seren en önemli kurumdur. Müzede sergilenen eserler, Paleolitik Çağ'dan Osmanlı Dönemi'ne kadar uzanan geniş bir zaman dilimine aittir. Koleksiyonun önemli bir bölümünü, Frig Uygarlığı'na ait buluntular oluşturur. Yazılıkaya (Midas Anıtı) gibi Frigya'nın simgesel yerlerinden getirilen eserler ve bölgedeki antik kentlerden çıkarılan objeler, müzenin kültürel değerini daha da artırmaktadır. Müze, bölge tarihini koruyarak gelecek nesillere aktarmakta ve Eskişehir'in kültür turizmi potansiyeline büyük katkı sağlamaktadır.

Kanlıtaş Höyük, ilk olarak Prof. Dr. Turan Efe'nin 1988-1992 yılları arasında gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları sırasında 1989 yılında saptanmıştır. Höyüğün, en erken MÖ 6. bin sonu Erken Kalkolitik Dönem'den başlayarak kesintisiz bir şekilde Orta Kalkolitik, Geç Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı'nın sonuna kadar, yaklaşık 3 bin seneyi aşan bir yerleşime sahne olduğu öngörülmektedir. Bölgedeki sistematik araştırmalar, 1992-1995 yılları arasında Prof. Dr. Turan Efe ile Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nin ortaklaşa yürüttüğü Eskişehir Orman Fidanlığı Höyüğü kazıları ile derinlik kazanmış ve bu çalışmalar sonucunda Porsuk Kültürü adı verilen yeni bir tarihöncesi kültürün varlığı ortaya konmuştur.

Mimari ve Özellikler

Kanlıtaş Höyük, Eskişehir il merkezinin batısında, İnönü İlçesi'ne bağlı Aşağı Kuzfındık Köyü'nün 1 km. doğusunda yer alır. Yerleşim, daralan Kuzfındık Vadisinin ortasında yükselen bağımsız bir kayalığa yaslanarak genişler. Eteklerindeki tarla arazileri üzerinde yaklaşık 100 metrenin üzerindeki çapı ile dikkat çeker. Bu özellikleriyle, Eskişehir Orman Fidanlığı, Asmainler ve Keskaya gibi diğer Kalkolitik Dönem Porsuk yerleşimleri içinde bilinen en geniş ve korunmuş yerleşmedir.

İşlev ve Faaliyetler

Höyükte başlayan sistematik kazıların temel hedefi, Kuzeybatı Anadolu'nun az bilinen Kalkolitik Dönemi'ne, özellikle MÖ 6. ve 5. binyıllara ışık tutmaktır. Bu kazılar, bölgenin tarihöncesi Porsuk Kültürü'nü anlamamıza yardımcı olacaktır. Yerleşim, uzun süreli ve kesintisiz iskanı ile bölgedeki yaşamın ve faaliyetlerin gelişimini anlamak için kritik bir noktadır.

Kültürel Önem

Kanlıtaş Höyük'ün kültürel önemi, bağlı olduğu Porsuk Kültürü'nün keşfi ile büyük ölçüde artmıştır. Bu kültür, Anadolu'da daha önce bilinmeyen bir çanak çömlek grubunun saptanmasıyla arkeoloji yazınına geçirilmiştir. Daha da önemlisi, Eskişehir Orman Fidanlığı kazılarından elde edilen bulguların, Balkanlar'daki Erken Kalkolitik Vinça kültürünün şekillenmesinde etkili olduğu ortaya konmuştur. Bu durum, Kanlıtaş Höyük ve çevresinin, Anadolu ile Balkanlar arasındaki tarihöncesi kültürel etkileşim ağlarını anlamak için kilit bir konumda olduğunu göstermektedir.

Doğanlı Kale, Eskişehir İli’nin Seyitgazi İlçesi’ne bağlı Çukurca Köyü’nün 1.5 km kuzeybatısında yer alan antik bir yapıdır. Kale, Frigya Dönemi'nde inşa edilmiştir ve kutsal Midas Şehri'nin bir parçası olarak kabul edilir. Frigya'nın kutsal yerleri arasında önemli bir konuma sahiptir. Kale, Roma ve Bizans Dönemlerinde de kullanılmaya devam etmiş, bu dönemlerde mezarlar ve yeraltı geçitleri gibi eklemeler yapılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınmış bir arkeolojik sit alanıdır.

Mimari ve Özellikler

Kale, üst kısmındaki kaya parçasının "doğan" kuşuna benzetilmesi nedeniyle Doğanlı Kale adını almıştır. Vadiye hakim bir konumda bulunur ve yedi kattan oluşmuştur. Katlar arası geçiş, yapılan merdivenlerle sağlanmıştır. Yapısı, işlenmiş kaya bloklardan oluşmaktadır ve genişliği 40 metreyi bulan tek yönlü bir duvarla çevrilidir. Kalenin güney platformunun ortasında su ihtiyacını karşılamak için bir sarnıç bulunur. Doğu tarafında ise zemin seviyesinde sıra halinde silolar yer alır. Kale içerisinde, Frigyalılardan kalan ve günümüzde yıkılmış olan "Anıtsal Yapı" bulunmaktadır.

İşlev ve Faaliyetler

Doğanlı Kale, tarih boyunca savunma ve yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kapsamlı bir arkeolojik alan olarak, bilimsel çalışmalar için önemli bir arşiv işlevi görmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından korunan bu alanda, arkeolojik çalışmalar yürütülmektedir. Kale, bölgenin tarihine ışık tutan değerli bilgiler sunar ve Eskişehir'in kültürel mirasına katkıda bulunur.

Kültürel Önem

Doğanlı Kale, zengin bir tarihi, mimari ve kültürel mirası temsil eder. Frigya döneminin önemli bir kutsal alanı olan Midas Şehri'nin parçasıdır. Bu özellikleriyle, büyük bir tarihi ve kültürel bağlam içerisinde yer alır. Seyitgazi'nin en önemli turistik cazibe merkezlerinden biri olarak, bölge turizmine ve kültürel mirasın tanıtımına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Delikli Kaya Nekropolü, Eskişehir ilinin Seyitgazi ilçesine bağlı Kümbet köyünün yaklaşık 1 km kuzeyinde yer almaktadır. Eskişehir il merkezine ise 65 km mesafededir. Nekropol, bölgedeki kayalara oyulmuş oda mezarlardan oluşmaktadır. Mezarlardan birinin üzerinde bulunan yazıt, bu anıt mezarın Romalı soylu bir aileye ait olduğunu göstermektedir.

Mimari ve Özellikler

Nekropolün ana yapısı, tek bir volkanik tüf kaya bloğunun kuzeydoğu-güneybatı yönünde oyulmasıyla oluşturulmuştur. Bu oyma işlemi sonucunda her iki tarafı açık, kemerli ve geniş kısa bir galeri meydana getirilmiştir. Galerinin doğu ve batı yönünde, tekneli arcosoliumlu (kemerli niş içinde lahit) iki adet mezar bulunmaktadır. Doğu yöndeki mezarın tekne kısmının üzerinde yıpranmış durumda iki satırlık bir yazıt görülmektedir. Aynı kaya bloğunun güney cephesinde ise üçgen alınlıklı cephe mimarisine sahip başka bir mezar daha vardır. Bu mezarın üçgen alınlığının orta kısmında yıpranmış bir kalkan motifi, iki kenarında ise pilaster (yarım sütun) yer almaktadır. Nekropolün en etkileyici mezarı, anıtsal bir girişe sahip olan ve içinde yedi adet kemerli mezar yeri ihtiva eden mezardır.

İşlev ve Faaliyetler

Delikli Kaya Nekropolü, antik dönemde bir ölü gömme alanı, yani nekropol olarak kullanılmıştır. Kayalara oyulmuş mezarlar, bölgedeki Romalı soylu bir aile ve muhtemelen diğer topluluklar için son istirahatgâh görevi görmüştür.

Kültürel Önem

Delikli Kaya Nekropolü, bölgenin Roma Dönemi'ndeki ölü gömme gelenekleri, sosyal yapısı ve kaya oyma mimarisi hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Anıtsal mezarlar ve üzerindeki süslemeler, dönemin sanat anlayışı ve inanç sistemine dair ipuçları taşımaktadır. Bu özellikleriyle alan, Phrygia Bölgesi'nin arkeolojik ve kültürel mirasının dikkate değer bir parçasıdır.

Körestan Nekropolü, Eskişehir'in Seyitgazi ilçesine bağlı Kümbet Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Nekropol alanının güneyindeki tarla vasıflı alanda yapılan incelemelerde Roma Dönemi'ne ait çok sayıda seramik parçası tespit edilmiştir. Bu buluntular, alanın Roma Dönemi'nde kullanıldığını göstermektedir. Mezarların Bizans Dönemi'nde de kullanıma devam edildiği anlaşılmaktadır.

Mimari ve Özellikler

Nekropol, Kümbet Köyü’nün yaklaşık 810 metre kuzeydoğusunda, kayalık bir platformun güneybatı ve batı yüzüne oyulmuş mezarlardan oluşmaktadır. Ayın Mevkii Nekropolü’nün 1 km batısında, Delikkaya Nekropolü’nün ise 540 metre doğusunda konumlanır. Toplam 22 adet mezar ve bir adet niş tespit edilmiştir. Mezar tipleri çeşitlilik gösterir: tek odalı, arcosoliumlu (kemerli niş içine yerleştirilmiş mezar), tekneli arcosoliumlu, karma özellikli ve basit khamosorionlu (küçük oda mezarlar) olmak üzere farklı formlarda inşa edilmişlerdir. Mezarlardan bir tanesinde üç satırlık bir yazıt bulunmaktadır.

İşlev ve Faaliyetler

Körestan Nekropolü, antik dönemde bir mezarlık alanı, yani nekropol olarak işlev görmüştür. Farklı mimari tipteki mezarlar, bölgede yaşamış toplulukların ölü gömme geleneklerini ve inanç sistemlerini yansıtmaktadır. Alanın hem Roma hem de Bizans dönemlerinde kullanılmış olması, bu geleneğin ve işlevin uzun bir süre devam ettiğini göstermektedir.

Kültürel Önem

Körestan Nekropolü, Seyitgazi ve Frigya bölgesinin antik dönemdeki yerleşim ve sosyal yapısına dair önemli ipuçları sağlamaktadır. Farklı mezar tiplerinin bir arada bulunması, bölgedeki kültürel çeşitliliğe veya zaman içinde değişen gömme adetlerine işaret edebilir. Üzerinde yazıt bulunan mezar, bölgenin epigrafik (yazıt bilimsel) araştırmaları açısından da değer taşımaktadır. Yakın çevresindeki diğer nekropol alanlarıyla birlikte değerlendirildiğinde, bölgenin antik çağlarda önemli bir ölü gömme merkezi olduğu anlaşılmaktadır.

Seyircek Kale, Dağlık Frigya bölgesinde yer alan ve Roma ile erken Bizans dönemlerinde yoğun olarak kullanıldığı anlaşılan antik bir yerleşim alanıdır. Bölge, özellikle bu dönemlere tarihlenen kaya mezarları ile dikkat çekmektedir. Seyitgazi İlçesi'ne bağlı Büyükyayla Köyü sınırları içerisinde bulunur ve Eskişehir şehir merkezine yaklaşık 75 km mesafededir.

Mimari ve Özellikler

Seyircek Kale'nin en belirgin mimari özellikleri, ana kayaya oyulmuş lahit tipi kaya mezarlardır. Bu mezarlar, ormanlık arazi üzerinde geniş bir alana yayılmış durumdadır. Alanın bir diğer önemli yapısı ise geç Roma-erken Bizans dönemine tarihlenebilecek bir su tutma havuzudur. Havuzun günümüzde harap halde olan duvarları, dönemin duvar örgü tekniği hakkında fikir vermektedir. Yerleşim, Dağlık Frigya'nın en yüksek tepelerinden birinde konumlanmıştır.

İşlev ve Faaliyetler

Mevcut kalıntılar, Seyircek Kale'nin antik dönemde öncelikli olarak bir nekropol (mezarlık alanı) olarak kullanıldığını göstermektedir. Lahit tipi kaya mezarların yoğunluğu, bu işlevi ön plana çıkarır. Ayrıca, su tutma havuzunun varlığı, yerleşimde yaşayan topluluğun su ihtiyacını karşılamaya yönelik bir faaliyete işaret eder.

Kültürel Önem

Seyircek Kale, Frigya uygarlığının izlerini taşıyan geniş coğrafyanın, yani Dağlık Frigya'nın önemli ve gizemli noktalarından biridir. Roma ve Bizans dönemlerinde de kullanım görmüş olması, bölgedeki kültürel sürekliliğin anlaşılması açısından değerlidir. Ana kaya mezarları ve su yapısı ile arkeolojik ve tarihi bir miras olarak öne çıkmaktadır.

Asar Kale, Eskişehir'in Seyitgazi ilçesi sınırları içerisinde yer alan antik bir yerleşim alanıdır. Kale, Frig Uygarlığı dönemine ait önemli bir yerleşim yeri olarak bilinmektedir. Friglerin bölgedeki hakimiyeti sırasında inşa edilmiş olan kale, stratejik konumu nedeniyle uzun süre kullanılmıştır. Bölge, Friglerden sonra Roma ve Bizans dönemlerinde de yerleşim görmüş, bu dönemlerde de kale işlevini sürdürmüştür.

Mimari ve Özellikler

Asar Kale, kayalık bir tepe üzerine kurulmuş olup tipik Frig kaya işçiliği özelliklerini taşımaktadır. Kale alanında kaya mezarları, sarnıçlar, savunma duvarları ve yerleşim kalıntıları bulunmaktadır. Kaya bloklarına oyulmuş merdivenler ve geçitler kale içi ulaşımı sağlamaktadır. Kalenin savunma sistemleri, bölgenin coğrafi yapısıyla uyumlu şekilde tasarlanmıştır. Frig dönemine ait kaya anıtları ve nişler kale çevresinde görülebilmektedir.

İşlev ve Faaliyetler

Asar Kale, antik dönemde bölgenin savunma ve yerleşim merkezi olarak kullanılmıştır. Stratejik konumu sayesinde çevre bölgelerin kontrolünü sağlayan kale, aynı zamanda ticaret yollarının güvenliğini de temin etmiştir. Kalenin sarnıçları, su depolama ihtiyacını karşılarken, kaya mezarları bölgedeki dini ve kültürel faaliyetlere işaret etmektedir. Kale, askeri garnizon olarak da hizmet vermiştir.

Kültürel Önem

Asar Kale, Frigya Bölgesi'nin önemli kültür miraslarından biridir. Frig uygarlığının kaya işçiliği ve mimari anlayışını yansıtan kale, arkeolojik açıdan büyük değer taşımaktadır. Bölge, Frig Yolu gibi kültür rotaları üzerinde yer almakta olup, kültür turizmi açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Kale çevresindeki diğer Frig anıtlarıyla birlikte bütüncül bir kültürel peyzaj oluşturmaktadır.

Ziyaret Bilgileri

Asar Kale'ye ulaşım Eskişehir'in Seyitgazi ilçesi üzerinden sağlanmaktadır. Kale, doğal bir tepe üzerinde konumlandığı için ziyaretçilerin yürüyüş için uygun ayakkabı ve malzeme getirmeleri önerilmektedir. Bölge açık hava müzesi niteliğinde olduğundan ziyaret için özel bir izin gerekmemektedir. Ziyaretçilerin tarihi kalıntılara zarar vermemeye özen göstermesi ve çevre temizliğine dikkat etmesi gerekmektedir.

Pessinus, Orta Frigya'nın doğu bölümünde, bugün Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Ballıhisar köyünün bulunduğu alanda yer almaktadır. Antik yazarlara göre, kent MÖ 8. yüzyılda Frigya Kralı Midas tarafından Kibele kültünün kutsal merkezi olarak kurulmuştur. En erken yerleşim kanıtları ise MÖ 1600'lere (Eski Hitit dönemi) ve MÖ 1500'lere tarihlenen buluntularla alanın MÖ 2. binyılın ortasından itibaren iskan edildiğini göstermektedir. Frig dönemine ait önemli kalıntılar, Pessinus'a 8 km mesafedeki Tekören köyünde bulunmaktadır. Kent, Hellenistik dönemde Pergamonlu Attalos Hanedanı'nın hâkimiyetine girmiş, MÖ 25 civarında ise Roma İmparatoru Augustus tarafından oluşturulan Galatya eyaletine dahil edilmiştir. MÖ 1. yüzyıldan itibaren bir tapınak kentinden, Greko-Romen tipinde bir polis'e (şehir devleti) dönüşerek gelişimini sürdürmüştür.

Mimari ve Özellikler

Antik kentin kalıntıları modern Ballıhisar köyünün altında ve çevresinde yayılım göstermektedir. En önemli yapılar arasında, inşasına Augustus'un ölümünden hemen sonra başlanan ve İmparator Tiberius döneminde (MS 14-37) tamamlanan anıtsal bir İmparatorluk Tapınağı bulunmaktadır. Kentin, Gallos Nehri boyunca uzanan sütunlu ana caddesi, MS 2. yüzyıl sonu-3. yüzyıl başında inşa edilmiş bir anıtsal kemerle başlamaktadır. Yaklaşık 8000 kişi kapasiteli, İmparator Hadrianus (MS 117-138) dönemine tarihlenen bir tiyatro, köyün doğusundaki yamaçta yer alır; ancak mermer oturma sıraları tamamen sökülmüştür. Diğer yapılar arasında "Merdivenli Tiyatro", "Sütunlu Meydan", "Severus Tiyatrosu", Geç Hellenistik-Roma-Bizans dönemi evleri, atölyeler, bir Bizans kilisesi ve kalesi sayılabilir. Kentin savunması, çevredeki tepelere konumlandırılmış gözetleme kuleleri ve bir Geç Roma-Erken Bizans kalesi ile sağlanmıştır. Yapılarda yerel taş ve yaklaşık 12 km uzaklıktaki İstiklalbağı'ndaki ocaklardan getirilen mermer kullanılmıştır.

İşlev ve Faaliyetler

Pessinus, kuruluşundan itibaren en önemli işlevi olan Ana Tanrıça Kibelesi'nin kült merkezi olarak ün salmıştır. Antik kaynaklarda, cennetten düştüğüne inanılan kutsal bir kült taşının MÖ 3. yüzyıl sonunda Roma'ya götürüldüğü ve buradaki tapınağa yerleştirildiği aktarılır. Kent, Hellenistik ve Roma dönemlerinde anıtsal yapılar (tapınak, tiyatro, spor salonu, meydan) inşa ederek tipik bir Greko-Romen şehri kimliği kazanmış ve kendi madeni paralarını basmaya başlamıştır. Çevresindeki geniş tarım arazilerini kontrol eden kent, aynı zamanda Amorium'dan Germa'ya uzanan önemli bir Roma yolunun üzerinde stratejik bir konuma sahipti. Yakın çevresindeki Tekören, Hamamtepe, Bağlar, Harman Yerleri ve Gediközü gibi alanlarda yerleşim, üretim (fırınlar) ve mezarlık faaliyetleri tespit edilmiştir.

Kültürel Önem

Pessinus, antik dünyada Kibelesi'nin en önemli ve en eski kült merkezlerinden biri olarak kabul edilir. Bu kült, Roma'ya kadar ulaşmış ve şehrin dini hayatında etkili olmuştur. MS 362'de İmparator Julian'ın burada ibadet etmesi, kentin önemini Geç Antik Çağ'da da koruduğunu gösterir. Arkeolojik araştırmalar, kentte bulunan yaklaşık 200 yazıtın, buradaki sosyal ve dini hayatı aydınlatmada büyük değer taşıdığını ortaya koymaktadır. Özellikle, MÖ 2. yüzyılda Pergamon kralları tarafından Pessinus'taki Kibelesi Yüksek Rahibi'ne gönderilmiş sekiz özel mektup, bölgenin siyasi ve dini ilişkilerine dair eşsiz bilgiler sunar. Günümüzde dahi ana Kibelesi tapınağının yeri kesin olarak keşfedilememiş olsa da, Pessinus Orta Frigya bölgesinin tarihi ve kültürel dokusunu anlamak için kilit öneme sahip bir antik kenttir.