Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nin temelleri, 1945 yılında Alaaddin Camii'nde depo-müze olarak atılmıştır. Zamanla gelişen koleksiyon nedeniyle, 1966 yılında Kurşunlu Külliyesi'ne taşınmıştır. 1974 yılında Akarbaşı Mahallesi'nde inşa edilen bağımsız müze binası ise, kentin büyüyen arkeolojik zenginliğini barındırmakta yetersiz kalmıştır. Bu ihtiyaç doğrultusunda, ETİ Şirketler Grubu'nun ana sponsorluğunda yeni ve modern bir müze binasının yapımına başlanmıştır. Odunpazarı Belediyesi'nin tahsis ettiği arsa üzerinde inşa edilen müze, 2011 yılında "ETİ Arkeoloji Müzesi" adıyla ziyarete açılmıştır. Müze, Eskişehir'in en önemli kültür kurumlarından biri haline gelmiştir.

Mimari ve Özellikler

ETİ Arkeoloji Müzesi, modern mimarisi ve işlevsel tasarımı ile dikkat çeker. Müze binası, arkeolojik eserlerin en iyi şekilde sergilenmesi ve korunması amacıyla tasarlanmıştır. Geniş ve aydınlık teşhir salonları, eserlerin kronolojik ve tematik bir düzenle izlenmesine olanak tanır. Müzede ayrıca, eserlerin bilimsel çalışmalarının yapıldığı laboratuvarlar, depolama alanları, kütüphane, konferans salonu ve idari birimler bulunmaktadır. Bu özellikleriyle müze, sadece bir sergileme mekanı değil, aynı zamanda bir araştırma ve eğitim merkezidir.

İşlev ve Faaliyetler

ETİ Arkeoloji Müzesi'nin temel işlevi, Eskişehir ve çevresinden elde edilen arkeolojik eserleri toplamak, korumak, bilimsel yöntemlerle incelemek ve sergilemektir. Müzenin koleksiyonu, bölgenin zengin tarihine ışık tutar. Ayrıca müze, arkeolojik kazı çalışmalarına destek vermekte, bu kazılardan çıkan buluntuların restorasyon ve konservasyon işlemlerini yürütmektedir. Eğitim faaliyetleri kapsamında okullara yönelik programlar düzenlemekte, konferans, seminer ve geçici sergiler gibi etkinliklerle halkın kültürel miras bilincini artırmayı hedeflemektedir.

Kültürel Önem

ETİ Arkeoloji Müzesi, Eskişehir'in ve özellikle Frigya bölgesinin binlerce yıllık tarihini gözler önüne seren en önemli kurumdur. Müzede sergilenen eserler, Paleolitik Çağ'dan Osmanlı Dönemi'ne kadar uzanan geniş bir zaman dilimine aittir. Koleksiyonun önemli bir bölümünü, Frig Uygarlığı'na ait buluntular oluşturur. Yazılıkaya (Midas Anıtı) gibi Frigya'nın simgesel yerlerinden getirilen eserler ve bölgedeki antik kentlerden çıkarılan objeler, müzenin kültürel değerini daha da artırmaktadır. Müze, bölge tarihini koruyarak gelecek nesillere aktarmakta ve Eskişehir'in kültür turizmi potansiyeline büyük katkı sağlamaktadır.

Çavlum Köyü, Eskişehir il merkezinin doğusunda, Alpu yolu üzerinde ve merkeze 16 km uzaklıkta yer almaktadır. Köyün batısında bulunan Çavlum Mezarlık Kazısı çalışmalarına 1999 yılında başlanmış ve Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim elemanları ile öğrencileri tarafından dört yıl sürdürülmüştür. Kazılar sonucunda, bu alanın Orta Tunç Çağı'na (M.Ö. II. binin ilk çeyreği, yaklaşık M.Ö. 18. yüzyıl ortaları) tarihlenen extramural (yerleşim dışı) bir mezarlık olduğu anlaşılmıştır. Mezarlığa ait yerleşim yeri yüzey araştırmalarında tespit edilememiş olsa da, Çavlum Köyü'nün 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescilli olması ve açılan çukurlardan anlaşıldığı üzere bir höyük üzerinde kurulu olduğu düşünüldüğünde, Orta Tunç Çağı yerleşiminin bugünkü köyün altında olabileceği değerlendirilmiştir.

Mimari ve Özellikler

Çavlum Mezarlığı'nda toplam 73 adet küp mezar tespit edilmiş ve beş farklı mezar tipi belirlenmiştir: küp mezar, çömlek mezar, taş sanduka mezar, oda mezar ve basit toprak mezar. Küp mezarların çoğunun ağzı kapak taşları ile kapatılmış, bazılarında ise kapak olarak ikinci bir küp veya çömlek kullanılmıştır. Çömlek mezarlar tek veya iki çömlekten oluşurken, taş sanduka ve oda mezar tipinden birer adet, basit toprak mezardan ise altı adet bulunmuştur. Mezarlarda tekli, ikili, üçlü, dörtlü ve altılı olmak üzere çoklu gömüler yapıldığı görülmektedir. Antropolojik incelemelere göre 110 bireye ait kalıntıya ulaşılmıştır. Gömüler genellikle hoker (ana rahmindeki gibi) pozisyonunda ve doğu-batı yönünde yapılmış olup, 101 birey inhumasyon (gömme), 9 birey ise kremasyon (yakma) ile defnedilmiştir.

İşlev ve Faaliyetler

Çavlum Mezarlığı, Orta Tunç Çağı'nda bölgede yaşayan topluluğun ölü gömme gelenekleri ve inançları hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Mezarlara bırakılan ölü hediyeleri, toplumun sosyal yapısı ve ticari ilişkilerine dair ipuçları taşır. Mezar buluntuları arasında pişmiş toprak eserler (küpler, çömlekler, testiler, vazolar, ibrikler, çanaklar, fincanlar, ağırşaklar), metal eserler (küpeler, halkalar, iğneler, kolye taneleri, boncuklar, sarmal levhalar), aşık kemikleri ve mühürler yer almaktadır. Özellikle biri lületaşı, diğeri fayans malzemeden yapılmış iki mühür dikkat çekicidir. Fayans mühür scarabe (bok böceği) biçimli olup, üzerinde Sümer Tanrıçası Ninhursag'ın sembolü olan "omega (Ω)" işareti bulunmaktadır. Bu mühür, malzeme, form ve bezemesi ile Anadolu'daki bilinen örneklerden farklıdır. Buluntuların mezarlardaki konumları (küp içi, kapak taşı yanı, iskeletin göğüs/kulak/boyun hizası gibi) ölü hediyelerinin nasıl bırakıldığını göstermektedir. Bu hediyelerin bırakılmasında cinsiyet veya yaş ayrımı yapılmadığı anlaşılmıştır.

Kültürel Önem

Çavlum Mezarlığı, Orta Tunç Çağı mezarlıkları arasında sayısal ve nitelik olarak Anadolu arkeolojisinde önemli bir yer tutmaktadır. Ele geçen eserler ve gömü gelenekleri, bölgenin M.Ö. 18. yüzyıldaki kültürel yapısını anlamamıza katkı sağlar. Yapılan antropolojik araştırmalar, burada yaşayan insanların çoğunluğunun Doğu Akdeniz kökenli olduğunu göstermiştir. Kazı sonuçları, "Çavlum" isimli bir kitapta toplanmış ve Anadolu Üniversitesi tarafından 2005 yılında yayımlanmıştır. Bu çalışma, alanın bilimsel değerini belgeleyerek, Eskişehir ve çevresinin tarih öncesi dönemine ışık tutmaktadır.

Küllüoba Höyüğü, Eskişehir'in Seyitgazi ilçesine bağlı Yenikent beldesi yakınlarında yer alan önemli bir arkeolojik yerleşimdir. Yerleşim, MÖ 3500-1900 yılları arasına tarihlenen Geç Kalkolitik Çağ'dan İlk Tunç Çağı'na kadar kesintisiz bir kültürel süreci yansıtmaktadır. Höyük, yaklaşık 300 x 200 metre boyutlarındadır ve 7 metre yüksekliğe sahiptir. Bölgede ilk kazı çalışmaları 1996 yılında Prof. Dr. Turan Efe başkanlığında başlatılmıştır. Küllüoba, İç Batı Anadolu'nun en büyük İlk Tunç Çağı yerleşimlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Mimari ve Özellikler

Küllüoba'da ortaya çıkarılan mimari kalıntılar, yerleşimin planlı bir şehircilik anlayışına sahip olduğunu göstermektedir. Yerleşimde taş temelli kerpiç duvarlı yapılar, sokaklar ve meydanlar bulunmaktadır. İlk Tunç Çağı II dönemine ait anıtsal yapılar ve sur duvarları tespit edilmiştir. Yerleşim, merkezi bir idari yapı etrafında örgütlenmiş mahallelerden oluşmaktadır. Evler genellikle dikdörtgen planlı olup, taş temeller üzerine kerpiç duvarlarla inşa edilmiştir. Yerleşimde ayrıca atölyeler ve depo yapıları da bulunmaktadır.

İşlev ve Faaliyetler

Küllüoba, bölgede önemli bir tarım ve hayvancılık merkezi olarak işlev görmüştür. Yerleşimde buğday, arpa gibi tahıl üretimi yapıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca hayvancılık faaliyetleri de önemli bir ekonomik uğraş olmuştur. Madencilik ve metal işçiliği de yerleşimdeki önemli faaliyetler arasındadır. Küllüoba, Batı Anadolu ile Orta Anadolu arasındaki ticaret yolları üzerinde stratejik bir konumda bulunmaktaydı. Yerleşimde ele geçen mühürler ve mühür baskıları, gelişmiş bir bürokratik sistemin varlığına işaret etmektedir.

Kültürel Önem

Küllüoba Höyüğü, Batı Anadolu kültür bölgesi ile Orta Anadolu kültür bölgesi arasındaki etkileşimi anlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Yerleşim, İlk Tunç Çağı'nda kentleşme sürecinin anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır. Küllüoba'da ele geçen çanak çömlek buluntuları, yerel üretimin yanı sıra bölgeler arası ticari ilişkileri de göstermektedir. Höyük, Anadolu'nun erken kentleşme sürecine ışık tutan önemli bir merkez olarak kabul edilmektedir.

Ziyaret Bilgileri

Küllüoba Höyüğü, Eskişehir'in Seyitgazi ilçesine bağlı Yenikent beldesi yakınlarında yer almaktadır. Arkeolojik alan ziyarete açıktır. Ziyaret için en uygun zaman ilkbahar ve sonbahar aylarıdır. Bölgeye özel araçla ulaşım mümkündür. Ziyaretçilerin yanlarında su ve güneş koruyucu getirmeleri önerilir. Höyük, doğal çevre ve arkeolojik mirasın korunması açısından önemli bir alandır.

Kaynaklar: Kültür Portalı, Kültür Envanteri, Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Kanlıtaş Höyük, ilk olarak Prof. Dr. Turan Efe'nin 1988-1992 yılları arasında gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları sırasında 1989 yılında saptanmıştır. Höyüğün, en erken MÖ 6. bin sonu Erken Kalkolitik Dönem'den başlayarak kesintisiz bir şekilde Orta Kalkolitik, Geç Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı'nın sonuna kadar, yaklaşık 3 bin seneyi aşan bir yerleşime sahne olduğu öngörülmektedir. Bölgedeki sistematik araştırmalar, 1992-1995 yılları arasında Prof. Dr. Turan Efe ile Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nin ortaklaşa yürüttüğü Eskişehir Orman Fidanlığı Höyüğü kazıları ile derinlik kazanmış ve bu çalışmalar sonucunda Porsuk Kültürü adı verilen yeni bir tarihöncesi kültürün varlığı ortaya konmuştur.

Mimari ve Özellikler

Kanlıtaş Höyük, Eskişehir il merkezinin batısında, İnönü İlçesi'ne bağlı Aşağı Kuzfındık Köyü'nün 1 km. doğusunda yer alır. Yerleşim, daralan Kuzfındık Vadisinin ortasında yükselen bağımsız bir kayalığa yaslanarak genişler. Eteklerindeki tarla arazileri üzerinde yaklaşık 100 metrenin üzerindeki çapı ile dikkat çeker. Bu özellikleriyle, Eskişehir Orman Fidanlığı, Asmainler ve Keskaya gibi diğer Kalkolitik Dönem Porsuk yerleşimleri içinde bilinen en geniş ve korunmuş yerleşmedir.

İşlev ve Faaliyetler

Höyükte başlayan sistematik kazıların temel hedefi, Kuzeybatı Anadolu'nun az bilinen Kalkolitik Dönemi'ne, özellikle MÖ 6. ve 5. binyıllara ışık tutmaktır. Bu kazılar, bölgenin tarihöncesi Porsuk Kültürü'nü anlamamıza yardımcı olacaktır. Yerleşim, uzun süreli ve kesintisiz iskanı ile bölgedeki yaşamın ve faaliyetlerin gelişimini anlamak için kritik bir noktadır.

Kültürel Önem

Kanlıtaş Höyük'ün kültürel önemi, bağlı olduğu Porsuk Kültürü'nün keşfi ile büyük ölçüde artmıştır. Bu kültür, Anadolu'da daha önce bilinmeyen bir çanak çömlek grubunun saptanmasıyla arkeoloji yazınına geçirilmiştir. Daha da önemlisi, Eskişehir Orman Fidanlığı kazılarından elde edilen bulguların, Balkanlar'daki Erken Kalkolitik Vinça kültürünün şekillenmesinde etkili olduğu ortaya konmuştur. Bu durum, Kanlıtaş Höyük ve çevresinin, Anadolu ile Balkanlar arasındaki tarihöncesi kültürel etkileşim ağlarını anlamak için kilit bir konumda olduğunu göstermektedir.

Yelini Mağarası, Eskişehir'in Günyüzü ilçesine bağlı Kayakent Beldesi sınırlarında yer alır. Sivrihisar Dağları'nın güneydoğusunda konumlanan mağara, halk arasında "Yılanlı Mağara" ismiyle de anılmaktadır. Mağaranın uzun dönemler boyunca insanlar tarafından kullanıldığına dair önemli bulgular mevcuttur. Mağara önündeki yamaçlarda ve tarlalarda yapılan yüzey araştırmalarında çakmak taşı, yonga, balta ve mızrak uçları gibi prehistorik aletler bulunmuştur. Ayrıca, giriş bölgesindeki toprak dolguda değişik aletler, kemikler ve çanak çömlek parçalarına rastlanmıştır. Bu buluntular, mağaranın tarih öncesi dönemlerden itibaren bir yerleşim veya kullanım alanı olduğunu göstermektedir.

Yapı ve Özellikler

Yelini Mağarası, yatay gelişimli bir mağara olup toplam uzunluğu 271 metredir. Girişe göre en derin noktası -26 metre ve rakımı ise 1105 metredir. Mağara içi, damlataş oluşumları ve tavandan düşmüş iri bloklarla birçok salona ve odaya bölünmüştür. Bu salonlar, son derece güzel ve görkemli damlataşlar (sarkıt, dikit, sütun) ile kaplıdır. Mağaranın iklim özellikleri girişten sona doğru değişiklik gösterir; sıcaklık azalırken nem artar. Girişte ölçülen 25.5°C sıcaklık ve %45 nem oranı, mağaranın son salonunda 16.1°C ve %79.5 nem seviyesine ulaşır. İçerideki bir salonda, tuğladan yapılmış ve derinliği 2 metreyi geçen havuzlar ile sarnıçlar dikkat çekici yapılardır.

İşlev ve Faaliyetler

Mağaranın tarihsel süreçteki işlevi, bulunan arkeolojik materyaller ışığında değerlendirilebilir. Prehistorik aletler ve çanak çömlek parçaları, buranın bir barınak veya yaşam alanı olarak kullanıldığını düşündürmektedir. İçerideki tuğla havuz ve sarnıçlar ise mağaranın daha sonraki dönemlerde, muhtemelen su depolama veya benzeri amaçlarla da kullanıldığını göstermektedir. Coğrafi konumu itibarıyla Sivrihisar ile Günyüzü arasında, Sakarya Nehri'ne uzanan dağlık bir hat üzerinde yer alması, bölgedeki hareketlilik içinde stratejik bir nokta olabileceğine işaret eder.

Kültürel Önem

Yelini (Yılanlı) Mağarası, hem doğal miras hem de arkeolojik bir alan olarak önem taşımaktadır. Zengin damlataş oluşumları ile jeolojik bir değere sahiptir. Aynı zamanda, bölgenin tarih öncesi ve tarihi dönemlerdeki kültürel yaşamına dair somut kanıtlar sunması açısından arkeolojik değeri yüksektir. Yakınında bulunan ve benzer özellikler gösteren Yelinüstü Mağarası ile birlikte, Sivrihisar Dağları'nın mağara oluşumları ve insanlık tarihi açısından potansiyelini ortaya koymaktadır. Bu özellikleriyle mağara, bölge turizmi ve bilimsel araştırmalar için dikkate değer bir kaynaktır.